رسانه ذخیرهسازی ابری مدلی از ذخیرهسازی بر پایه شبکه است که در آن دادهها بر روی چندین سرور (کارساز) مجازی ذخیره میشوند. معمولاً این سرویس توسط شرکتهای میزبانی ارائه میشود که مراکز داده بزرگی را در اختیار دارند. افرادی که بخواهند دادههایشان توسط این شرکتها میزبانی شود، میتوانند فضای ذخیرهسازی را از آنها بخرند و یا اجاره کنند.
از سوی دیگر، گردانندگان مراکز دادهها منابع خود را، مطابق نیازهای مشتریان، مجازیسازی میکنند و سرویس را به صورت سرورهای مجازی ارائه میدهند که قابل مدیریت توسط کاربران است. در عمل، دادههای ذخیرهشده روی یک سرور ابری ممکن است بر روی چندین سرور فیزیکی مختلف ذخیره شده باشند.
میان ابر
میانابر ابری جهانی از ابرهای بههمپیوسته است که از گسترش مفهوم اینترنت به عنوان شبکه نتیجه میشود. این واژه نخستین بار در سال ۲۰۰۷ توسط کوین کلی به کار رفت که نظر خود را اینگونه بیان کرد که ما سرانجام به میانابر خواهیم رسید که ابرِ ابرهاست. این میانابر ابعادی به اندازه یک ماشین متشکل از تمام سرورها و شرکتکنندههای روی زمین است. این واژه در سال ۲۰۰۹ مقبولیت عام یافت و همچنین برای توصیف مراکز داده آینده به کار رفته است.
چالشها
آسیبپذیری در برابر رکود اقتصادی
مدل خدمات رایانهای، در مقابل رکود اقتصادی بسیار آسیبپذیر است. همانگونه که شرکتها در طی یک رکود محتاطانه عمل میکنند، هزینههای صرفشده برای خدمات رایانهای را نیز کاهش میدهند.
شکل جدید نرمافزارها
متخصصین نرمافزار در راه ایجاد نرمافزاری که میلیونها کاربر، به جای اجرای آن بر روی کامپیوترهای شخصی خود، بتوانند از آن مانند یک سرویس استفاده کنند، با چالشهای متعدد جدیدی مواجه شدهاند.
پذیرش
این رویکرد نسبتاً تازه است و در بسیاری موارد هنوز پذیرفته نشده است. دپارتمانهای IT هنوز نسبت به آن بسیار محتاط عمل میکنند؛ زیرا سکوی رایانش ابر توسط آنها کنترل نخواهد شد. تاکنون سرمایهگذارانی که جرئت سرمایهگذاری در پروژههای مخاطرهآمیز را دارند، پول زیادی در رایانش ابر سرمایهگذاری نکردهاند. توانایی کنترل هزینهها و تهیه و تدارک زیرساختها به هنگام نیاز، به ویژه باعث جذب کسبوکارهای جدیدی که منابع کمتری در اختیار داشتند، شد.
همچنین شرکتهای Web2.0 که در حالت عادی منابع کمتری دارند و به دنبال کسب توانایی افزایش یا کاهش آسان تقاضا، به هنگام نیاز هستند. شرکتهای بزرگتر، که عموماً صبر میکنند تا تکنولوژیهای جدید پذیرفته شوند، از آن برای پروژههای موقت و گاهوبیگاهی استفاده میکنند که منابع اضافی زیادی را میطلبند. مثل همه رویکردهای تازهپدیدارشده، میزانی از بیم، عدم اطمینان و نگرانیهایی درباره بالندگی این تکنولوژی وجود دارد.
کنترل
ارائهدهندگان خدمات، معمولاً سکوها را برای پشتیبانی از شیوههای تجاری و IT یک شرکت خاص طراحی نمیکنند. همچنین، کاربران قادر به تغییر تکنولوژی سکوها به هنگام نیاز نخواهند بود. گرچه ارائهدهندگان میتوانند با توجه به اینکه چه تکنولوژیای به بهترین نحو نیازها را پاسخ میدهد، آن را به هنگام نیاز تغییر دهند که این کار بدون موافقت یا رضایت مشتریان انجام میگیرد.
هزینههای پهنای باند
به لطف پهنای باند بالای شبکه، کاربر حتی هنگامی که در حال استفاده از وب به عنوان یک کامپیوتر فراگیر است، احساس کار بر روی سیستم محلی را دارد.
با این حال، مشکل زیر پیش میآید: در حالی که شرکتها به کمک رایانش ابر میتوانند در هزینه تجهیزات و نرمافزارها صرفهجویی کنند، اما باید متحمل هزینه شارژ بالاتری برای پهنای باند شوند. احتمالاً هزینه پهنای باند برای نرمافزارهای کاربردی مبتنی بر وب کوچک که دادهمحور نیستند، کمتر خواهد بود؛ اما هنگامی که مثلاً یک شرکت، پایگاه دادهای چند ترابایتی را از طریق رایانش ابر اجرا میکند، این هزینه میتواند بسیار بالا باشد.
محبوس شدن توسط ارائهدهندگان و استانداردها
نیاز به استانداردهای باز برای تمام شیوههای استفاده از وب به عنوان یک کامپیوتر فراگیر وجود دارد. با افزایش تعداد ارائهدهندگان خدمات ابری، اهمیت قابلیت جابهجایی بیشتر خواهد شد. اگر شرکتی از خدمات یکی از ارائهدهندگان ناراضی باشد یا اگر فروشنده از این کسبوکار کنار بکشد، نمیتواند لزوماً آسان و با هزینهای کم، به ارائهدهنده دیگر منتقل شود یا اینکه خدمات مذکور را دوباره به درون شرکت برگرداند. در عوض، شرکت باید دادهها و نرمافزارهای کاربردیاش را قالببندی مجدد نموده و آنها را به یک ارائهدهنده جدید منتقل کند که فرایندی بالقوه پیچیده است و اگر بخواهد خدمات را به درون شرکت بیاورد، باید کارمندانی را که مهارتهای لازم برای کار با این تکنولوژی را دارند، استخدام کند.
کاربران به طور روزافزون به وب و ارائهدهندگان آن وابسته خواهند شد. به این ترتیب، هنگامی که ارائهدهندگان خدمات شرایط استفاده از خدمات و یا روشهای عملیاتی خود را بعد از مدتی تغییر بدهند، کاربران آنها احساس به دام افتادن و درماندگی میکنند. برای مثال، تحمیل محدودیتهای جدید بر استفاده از یک قابلیت و یا از کار انداختن آن به مدت چند ماه به منظور بهبود بخشیدن به آن. همچنین ممکن است ارائهدهندگان تصمیم به حذف قابلیتی بگیرند که سالها در سایت به صورت رایگان ارائه میشد، اما در مقابل بخش پولی خود را حفظ کنند و حتی افزایش قیمت بدهند.
شفافیت دسترسی
اگر شرکتها نتوانند نشان دهند که چه کسی به دادههای مشتریان دسترسی دارد و چگونه مانع دستیابی کارمندان غیرمجاز به اطلاعات میشوند، نخواهند توانست از حسابرسی ظرفیتهای خود، به وسیله مشتریان آینده، با موفقیت بیرون بیایند. ارائهدهندگان رایانش ابر این نگرانی را به کمک نظارت قبلی Third Partyها بر سیستمها و به وسیله مستندسازی رویههای طراحیشده برای پاسخگویی به نیازهای امنیت داده برای مشتریان رفع میکنند.
قابلیت اطمینان
رایانش ابر همیشه قابلیت اعتماد مستمری را ارائه نکرده است. مثلاً مشتریان Salesforce.com در تاریخ ۱۲ فوریه ۲۰۰۸ به مدت ۶ ساعت قادر به دریافت خدمات نبودند و سه روز بعد، خدمات S3 Amazon و EC2 به مدت ۳ ساعت دچار وقفه شدند.
حفظ حریم خصوصی
طرفداران حفظ حریم خصوصی، مدل ابر را مورد انتقاد قرار میدهند؛ زیرا ارائهدهندگان سرویسهای ابر میتوانند کنترل و نظارت کامل، قانونی و یا غیرقانونی، بر روی دادهها و ارتباطات بین کاربران سرویس و میزبان ابر داشته باشند. رویدادهایی همچون برنامه مخفی آژانس امنیت ملی ایالات متحده آمریکا به همراه شرکتهای AT&T و Verizon که بیش از ده میلیون مکالمه تلفنی شهروندان آمریکایی را ضبط نمودند، باعث به وجود آمدن بیاعتمادی میان طرفداران حفظ حریم خصوصی شده است.
امنیت
امنیت نسبی رایانش ابری موضوعی بحثبرانگیز است که ممکن است پذیرش رایانش ابری را به تأخیر بیندازد. گروهی بر این باورند که امنیت دادهها وقتی که در داخل سازمان اداره شوند، بالاتر است، در حالی که گروهی دیگر عقیده دارند که ارائهدهندگان سرویس انگیزهای قوی برای حفظ اعتماد دارند و از این رو، سطح امنیت بالاتری را به کار میگیرند.
میزان در دسترس بودن و کارایی
علاوه بر امنیت دادهها، میزان در دسترس بودن و کارایی برنامههای کاربردی که روی ابر میزبانی میشوند، برای کاربران از اهمیت بالایی برخوردار است.
انتقاد از واژه
لری الیسون، مدیر ارشد اجرایی شرکت اوراکل، گفته است که رایانش ابری چیزی است که در حال حاضر ما از آن استفاده میکنیم و هیچ تأثیری در آن نگذاشته است، به جز تغییر کلمات در تبلیغات ما. ریچارد استالمن گفته است که رایانش ابری فقط یک حیله ساده است که مردم مجبور شوند از سیستمهای انحصاری استفاده کنند که هزینه آن بیشتر و بیشتر از قبل است. او به گاردین گفت: «این احمقانه است، این چیزی برتر از احمقانه است! این فقط بزرگنمایی در بازاریابی است.»
نگاهی به آینده
رایانش ابر بهطور چشمگیری موانع ورود به تجارت نرمافزاری را کاهش میدهد و برای شرکتها روشهای جدید کسب سود را مینمایاند. ارائهدهندگان خدمات ابر از طریق تسهیم، بهبود دادن و سرمایهگذاری بیشتر در نرمافزار به سود دست مییابند. یکبار نصب نرمافزار میتواند نیازهای کاربران متعددی را پوشش دهد. نیروهای محرکه اصلیای که پشت سر رایانش ابر قرار دارند، عبارتاند از فراگیری شبکه بیسیم و پهنباند، کاهش هزینههای ذخیرهسازی و بهبود تصاعدی در نرمافزارهای پردازشگر اینترنتی.
مشتریان خدمات ابر قادر خواهند بود تا ظرفیت بیشتری را هنگام اوج تقاضا به سیستم خود تزریق کنند، هزینهها را کاهش داده، خدمات نوینی را تجربه کنند و ظرفیتهای بلااستفاده را حذف کنند. بدین ترتیب، وب از منابع محاسباتی قدرتمند با قیمتهای قابل پرداخت میزبانی میکند و سازمانها بسته به شرایط اقتصادی و وضعیت موجود خود، یعنی اینکه خرید نرمافزار و زیرساختها ارزانتر است یا خرید سرویس بر حسب نیاز، از امکانات رایانشی درونسازمانی یا خدمات ابر خارجی استفاده میکنند.
در قرن ۲۱ شاهد افزایش تمایل به استفاده از وسایل قابل حمل سبک برای دسترسی به خدمات اینترنتی به جای کامپیوترهای شخصی هستیم. از آنجایی که چنین وسایلی امکانات پردازشی قوی ندارند (به عبارتی علاقهای به داشتن چنین امکاناتی ندارند)، پس چه کسی قدرت پردازشی را تأمین خواهد کرد؟ پاسخ به این سؤال در رایانش ابر نهفته است. این تصویر که در سال ۲۰۱۹، همه پردازشهای خود را از طریق لپتاپها با هزینهای کمتر از ۱۰۰ دلار انجام خواهیم داد، در حالی که هیچ مشکلی در زمینه خدمات و سطوح امنیتی نخواهیم داشت، مسلماً فراتر از واقعیت است؛ اما مطمئناً در آینده از ابرها به شکل بسیار گستردهای استفاده خواهیم کرد.
نتیجهگیری
رایانش ابری را میتوان یکی از مهمترین تحولات حوزه فناوری اطلاعات دانست که شیوه ذخیرهسازی، پردازش و دسترسی به دادهها و منابع رایانشی را تغییر داده است. استفاده از زیرساختهای ابری به سازمانها و کاربران این امکان را میدهد که بدون نیاز به سرمایهگذاری گسترده برای خرید و نگهداری تجهیزات سختافزاری، متناسب با نیاز خود به منابع محاسباتی و فضای ذخیرهسازی دسترسی داشته باشند. در این میان، سرویسهایی مانند سرور ابری، فضای ذخیرهسازی ابری و سایر خدمات مبتنی بر ابر، نقش مهمی در افزایش انعطافپذیری، مقیاسپذیری و کاهش هزینههای زیرساختی ایفا میکنند.
با وجود این مزایا، رایانش ابری با چالشهایی مانند امنیت اطلاعات، حفظ حریم خصوصی، وابستگی به ارائهدهندگان، هزینه پهنای باند، قابلیت اطمینان و دسترسی مستمر به خدمات نیز روبهرو است. بنابراین، انتخاب یک سرویس ابری مناسب باید بر اساس نیازهای سازمان، سطح امنیت مورد انتظار، نوع دادهها، میزان مصرف منابع و قابلیتهای ارائهدهنده انجام شود. با توسعه شبکههای ارتباطی و افزایش نیاز به خدمات دیجیتال، انتظار میرود استفاده از رایانش ابری و زیرساختهایی مانند سرور ابری در سالهای آینده گستردهتر شود و بخش مهمی از زیرساخت فناوری اطلاعات کسبوکارها را تشکیل دهد.
تهیهکننده: ابرسیگما (خرید کلود سرور امن و خدمات ابری خصوصی و عمومی، Cloud Computing، رایانش ابری)